الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 211

به هر حال چون اين موارد به تفصيل بر عبد معلوم نيست لذا بايد در امور هم به خدا توكل كند و از او ياري بخواهد و هم اختيار و عمل خود را مغتنم بشمارد و بر آنچه از فوايد و منافع از او فوت مي‌شود تاسف نخورد.

و كلام شافي ديگر از مولي- عليه‌السلام- در نهج‌البلاغه كه از آن استفاده مي‌شود كه در تشريعيات و آنچه امر و نهي و تكليف و وعد و وعيد و ثواب و عقاب و اطاعت و عصيان در آن وارد است امر بين امرين است و در عين آنكه به قضاء و قدر الهي است جبر و سلب اختيار از عبد هم نمي‌باشد كلامي است كه در جواب سائل شامي فرمود:

سوال شامي اين بود: «اكان مسيرنا الي الشام بقضاء من الله و قدر؟ آيا رفتن من به سوي شام به قضاء و قدر الهي بود؟ فرمود:

«و يحك لعلك ظننت قضاء لازما و قدرا حاتما و لو كان ذلك كذلك لبطل الثواب و العقاب و سقط الوعد و الوعيد ان الله سبحانه امر عباده تخييرا و نهاهم تحذيرا و كلف يسيرا و لم يكلف عسيرا و اعطي علي القليل كثيرا و لم يعص مغلوبا و لم يطع مكرها و لم يرسل الانبياء لعبا و لم ينزل الكتاب للعباد عبثا و لا خلق السموات و الارض و ما بينهما باطلا ذلك ظن الذين كفروا فويل للذين كفروا من النار». [387].

يعني: «شايد گمان كردي تو قضاي لازم و قدر حتمي را و اگر چنين بود ثواب و عقاب باطل و نادرست بود و نويد و بيم ساقط و بيهوده بود خداوند سبحان بندگانش را امر كرده است به گزينش و نهي فرموده است از وانهادن و كناره كردن و به آساني تكليف فرموده است نه سختي و به كم، بسيار داده است. و پيامبران را به بازيچه نفرستاده است و كتاب را براي بندگان بيهوده نازل نفرموده و آسمان و زمين را باطل نيافريده است، اين گمان كساني است كه كافرند و واي بر كافران به خاطر آتش دوزخ».