الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 212

ملاحظه مي‌شود در اين جمله‌ها امام- عليه‌السلام- قضاء و قدر الهي را در كار عبد تقرير فرموده و كيفيت آن را در تشريعيات بيان كرده است و اختيار و آنچه را در حسن ثواب و عقاب و وعد و وعيد، ارسال رسل و انزال كتب دخالت دارد اثبات نموده است و امر بين امرين را با اين بيانات شرح و تفسير فرموده است.

و در بيان ديگر از تفكر در تفصيلات قدر الهي كه احاطه بر آن، محتاج به علم به غيوب و علم الكتاب و علل و معلوليت و تاثير و تاثرات بيشمار طبيعي و غير طبيعي و ظاهري و غيبي است و سير در اين وادي جز تحير و سرگرداني اثر ندارد، نهي فرموده است و در جواب كسي كه از آن حضرت از قدر سوال كرد فرمود:

«طريق مظلم فلا تسلكوه و بحر عميق فلا تلجوه و سر الله فلا تتكلفوه». [388].

يعني: «راهي است تاريك در آن نرويد و دريايي است عميق در آن وارد نشويد و راز خداست خود را در فهم آن به تكلف و زحمت نيندازيد».

توحيد به معني بساطت ذات باري و نفي تركيب در نهج‌البلاغه

چنانكه گفته شد يكي از معاني توحيد بسيط بودن و يگانگي ذات و نفي تركيب است كه در نهج‌البلاغه در موارد متعدد به آن تصريح شده است از جمله در خطبه نخستين كه نفي صفات را مطرح و شرح فرموده است در اين جمله: «و كمال توحيده الاخلاص له» [389] كمال توحيد را خالص قرار دادن او از جزء و هر گونه تركيب شمرده و بر اساس آن مساله نفي صفات را بيان و تقرير فرموده است.

در خطبه 85 مي‌فرمايد: «و لا تناله التجزئه و التبعيض [390]، يعني: تجزيه و تبعيض به او نمي‌رسد».

و در خطبه‌ي 186 مي‌فرمايد: