الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 245

صفات سلبيه در نهج‌البلاغه

«صفات سلبيه» آن صفاتي را مي‌گويند كه اتصاف به آن صفات عين احتياج و عجز و جهل و نقص و مستلزم نقص باشد كه بديهي است ذات الوهيت- عز اسمه- از اين صفات منزه و مبراست واقعيت سلب بعض اين صفات با وجود ضد آن از صفات ثبوتي واحد است و مثل دو لفظ از براي يك معني مي‌باشند مانند صفت جهل كه از صفات سلبيه است و تنزيه ذات از آن عين اثبات صفت علم است يا صفت سلبي عجز كه منزه بودن ذات از آن نيز عين اتصاف آن به صفت قدرت است يا تركيب كه سلب آن از ذات عين بساطت ذات است و به عكس نيز همچنين است و دليل بر سلب اين صفات دليل بر ثبوت اضداد آنهاست زيرا با اثبات ضد وجود ضد ديگر محال است و دليل بر وجود احد المتضادين و المتناقضين دليل بر عدم ديگر است چنانكه دليل بر سلب اين گونه صفات سلبي ديگر بر وجود نقيض صفت مسلوب است زيرا دليل بر نفي احد المتناقضين دليل بر وجود نقيض ديگر است كه: «النقيضان لا يجتمعان و لا يرتفعان».

بعضي ديگر از صفات سلبي مثل مكان و زمان سلبش همان مفهوم خود را بيشتر افاده نمي‌كند و مفاد سلب مكان اين است كه مسلوب منه لا مكان است و مفاد سلب زمان اين است كه مسلوب منه منزه از زمان است اما معناي اين سلب اثباب صفتي نيست هر چند مستلزم باشد و هر چند اثبات بعض صفات ثبوتي و يا صفات سلبي مستلزم اين سلب باشد مانند وجوب وجود و غنا و نفي تركيب و سلب احتياج