الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 301

كه هر كسي عمل زشت و كار قبيحي را انجام دهد به يكي از دو جهت است يا از اين جهت است كه به كار قبيح و ناپسند و ظلم و ستم حاجت دارد و يا آنكه عالم به زشتي و قبح عمل قبيح نيست و چون خداي تعالي منزه و مقدس از جهل و حاجت است پس ظلم و قبيح از او صادر نمي‌شود. در بين مسلمانان در اين مسائل اختلافي نيست فقط اشاعره اين اصول بزرگ را منكر شده‌اند چون هم قائل به جبر شده‌اند و هم حسن و قبح عقلي را انكار مي‌كنند و مي‌گويند تمام اعمال و افعال با يكديگر مساوي هستند و بين دروغ و راست، درستي و نادرستي، خيانت و امانت، ظلم و عدالت، قتل نفس و احياء نفس فرقي و تفاوتي نيست به هر چه خدا امر كند آن خوب است و از هر چه نهي كند آن زشت است و لوازم فاسده اين مذهب بسيار است علاوه بر آنكه اگر حسن و قبح عقلي انكار شود حسن آنچه مامور به و قبح آنچه منهي عنه است از كجا و چگونه ثابت مي‌شود و صدق گفتار انبيا و اعتبار رسالت آنها و قواعد و معارف اين همه متزلزل مي‌شود چرا كه با اين مذهب احتمال اينكه خدا خائن و دروغگو را پيغمبر قرار دهد يا به دست دروغگو معجزه اظهار نمايد و به مفاسد امر و از مصالح نهي كند و انتقام ستمديده را از ستمگر نگيرد و به وعده‌هاي ثواب و عقاب وفا نكند قابل دفع نمي‌باشد.

قرآن مجيد و نهج‌البلاغه

در اين مسائل استناد به دليل سمعي به ملاحظه اينكه با صحت نبوات ارتباط دارد صحيح نيست يعني اگر در محيط حكم عقل اثبات نشود ادله‌ي سمعيه در اثبات آن كافي نيست چون دور و مصادره به مطلوب مي‌شود ولي در برابر اشاعره كه حجيت ادله سمعيه را قبول دارند استدلال به آن جايز و منطقي است.

بنابراين عمده استناد در اين بحث به قرآن مجيد و نهج‌البلاغه استشهاد و ارشاد به حكم عقل و تاييد منطق عقلا و فطرت بشر در اين مساله است.

آيات قرآن مجيد: بطور نمونه اين آيات را از قرآن مجيد تلاوت نماييد:

«و ما خلقنا السماء و الارض و ما بينهما باطلا ذلك ظن الذين كفروا فويل للذين كفروا من