الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 321

و وحوش الارضين لفعل و لو فعل لسقط البلاء و بطل الجزاء و اضمحلت الانباء و لما وجب للقابلين اجور المبتلين و لا استحق المومنون ثواب المحسنين و لا لزمت الاسماء معانيها. و لكن الله سبحانه جعل رسله اولي قوه في عزائمهم و ضعفه فيما تري الاعين من حالاتهم، مع قناعه تملا القلوب و العيون غني و خصاصه تملا الابصار و الاسماع اذي». [623].

يعني: «اگر مي‌خواست براي پيغمبران خود وقتي كه ايشان را مبعوث كرد كه بگشايد برايشان خزانه‌هاي طلا و معدنهاي در خالص و محلهاي غرس باغها را و اينكه فراهم كند و محشور سازد با ايشان پرنده‌ي آسمان و درهاي زمين را هر آينه مي‌نمود و اگر اينكار را مي‌نمود هر آينه آزمايش ساقط مي‌شد و جزاء و ثواب باطل مي‌گرديد و محو و بي‌اثر مي‌شد خبرهاي (پيغمبران) و هر آينه واجب نمي‌گرديد از براي قبول‌كنندگان (دعوت انبيا) اجر و پاداش امتحان شدگان و مستحق نمي‌گرديدند مومنين ثواب نيكوكاران را و اسمها معاني خود را لازم نمي‌داشتند و لكن قرارداد خداوند سبحان پيغمبران خود را در قوت عزم و تصميم نيرومند و در آنچه چشمها از حالاتشان مي‌بيند ضعيف با قناعتي كه چشمها و دلها را پر مي‌كند از جهت بي‌نيازي و با گرسنگي كه چشمها و گوشها را پر كند اذيت آن».

سپس مي‌فرمايد: «و لو كانت الانبياء اهل قوه لا ترام و عزه لا تضام و ملك تمد نحوه اعناق الرجال و تشد اليه عقد الرحال، لكان ذلك اهون علي الخلق في الاعتبار و ابعد لهم في الاستكبار و آمنوا عن رهبه قاهره لهم، او رغبه مائله بهم، فكانت النيات مشتركه و الحسنات مقتسمه و لكن الله سبحانه اراد ان يكون الاتباع لرسله و التصديق بكتبه و الخشوع لوجهه و الاستكانه لامره و الاستسلام لطاعته امورا له خاصه لا تشوبها من غيرها شائبه و كلما كانت البلوي و الاختبار اعظم كانت المثوبه و الجزاء اجزل». [624].