الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 34

علمي و عقيدتي دعوت آنها متفرع است لذا معنايش گسترده‌تر از عبادت و پرستشي است كه اگر براي غير خدا باشد شرك در عبادت و كاشف از شرك اعتقادي و فساد عقيده است بلكه بر پذيرش مطلق اغواي شيطان حتي در ترك واجبات و محرمات نيز عبادت اطلاق مي‌شود و بر مطلق اطاعت دستورات شرعي اگر چه عبادت عرفي و اصطلاحي نباشد و حتي بر شنيدن سخن ناطق و واعظ نيز اطلاق مي‌شود.

حاصل اين كه: مفهوم عام عبادت كه شامل اطاعت از شيطان و طاغوتهاي هر زمان كه مدعي خدايي هم نيستند غير از مفهوم خاص آن است كه نسبت به غير خدا شرك و خروج از توحيد عبادت مي‌شود و در تشخيص موارد آن گاهي اشتباهاتي روي مي‌دهد، غرض‌ورزيهايي مي‌شود كه موحد، مشرك و يا مشرك، موحد شمرده مي‌شود.

بعض ادله بر اثبات وجود خدا

برهان فطرت

انسان فطره خداشناس است و هدايت فطري او را به سوي خدا راهنمايي مي‌كند و اگر چه مطالب اين حق بر اساس قبول فطري بشر و خواسته‌هاي او عرضه مي‌شود و تحميل بر روح و فطرت او نيست، اما خداشناسي از تمام آن مسائل روشنتر است و در بين امور فطري جاي ديگر و موقعيت و مقام درخشان ديگر دارد، چون مسائل و خواسته‌هاي فطرت يك درجه نيستند و احتياج انسان به بعض آنها مثل احتياج به هوا و آب و نان بلكه ضروري‌تر است و بعض ديگر در درجه‌ي دوم و سوم يا در حاشيه مساله فطري ديگر قرار دارند ولي خداشناسي و خداجويي مساله فطري مستقلي است كه نخستين خواسته فطرت بشر است و از آن محجوب نمي‌شود و مومن به الحاد نمي‌گرود مگر آنكه گناه، جنايت، انكار و عناد را ادامه دهد و مصداق: «لهم قلوب لا يفقهون بها» [49] و: «ثم كان عاقبه الذين اساوا السواي» [50] گردد و طبع