الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 40

اصول و مباني توحيدي و ريشه‌ي مقاصد عرفاني در فطرت است كه از نعمتهاي بزرگ است.

و در خطبه‌ي 57 در جمله‌ي: «فاني ولدت علي الفطره» و در خطبه‌ي 70 در جمله‌ي: «جابل القلوب علي فطرتها» اين مساله فطرت آورده شده است: و در خطبه‌ي 110 كه به اين جمله: «ان فضل ما توسل به المتوسلون الي الله سبحانه» آغاز شده است مي‌فرمايد: «و كلمه الاخلاص فانها الفطره» [62] كلمه اخلاص همان: «لا اله الا الله» است كه دعوت تمام پيغمبران است چنانكه در قرآن مجيد خداوند متعال مي‌فرمايد:

«و ما ارسلنا من قبلك من رسول الا نوحي اليه انه لا اله الا انا فاعبدون». [63].

اين كلمه است كه گفتنش، فهم معنا و هدفش، درك آثار و لوازمش و التزام به حقيقت و شرايطش آثار بسيار دارد و بلكه همه چيز و هر خير و سعادت و آزادي و فضيلت در گرو اين كلمه و التفات به معني و التزام به لوازم آن قرار دارد و ضمير «فانها» اگر چه راجع به «كلمه» است و بسا كه توهم شود غرض همان گفتن كلمه‌ي توحيد است ولي معلوم است كه فطري بودن آن به ملاحظه‌ي معناي عالي و مفهوم مقدس و متعالي آن است كه فطرت بشر آن را مي‌پذيرد و طالب و خواهان آن است و اشاره به همين است كه فطرت بشر از عقيده توحيد استقبال مي‌كند و از شرك متنفر و گريزان است. آري، كدام عاقل است كه از دعوتي كه عامل طرد تحير و تفرقه، استبداد و استثمار، استعباد جباران و ستمگران، رافع اختلافات و فاصله‌ها، مبداء هماهنگي و همصدايي، برابري و آزادي، محبت و مهر، صفا و تواضع و تعاون است روي بگرداند و از آن استقبال ننمايد.

خداشناسان را در اثبات وجود خدا دلايل بسيار است تا آنجا كه گفته‌اند: «عدد الطرق الي الله بعدد نفوس الخلائق».