الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 51

تقرير 2

آنچه در عالم است از انسان، حيوان، كوه، درخت، دريا، آب، آتش، زمين، خورشيد، كهكشان، ذرات و هر چه ساختمان مادي [65] دارد بطور استمرار در تغيير و تبدل و دگرگوني است و انسان هم از آغاز پيدايش تا مرگ دستخوش تغييراتي است از شكل و حجم، وزن و نيرو، تندرستي و بيماري، جواني و پيري و غير آن كه حد و حصر ندارد.

حيوانات و نباتات همه تحت همين ناموس تغيير پذير و دائما در حال تغيير هستند، اين ذرات كه جز با چشم مسلح و ميكروسكپ‌هاي قوي، ديدن آنها ممكن نيست هميشه و بدون انقطاع در حركت هستند و هرگز باز نمي‌ايستند، بنابراين، عالم كون و ماده هر زمان و هر آن در صورتهاي ديگر و تغييرات بي‌شماري جلوه مي‌كند كه هر يك از اين صورتها حادث و وجودي است مسبوق و ملحوق به عدم.

و به عبارت ديگر وجود بين‌العدمين است، يك عدم قبل از وجود، هر صورت و تغيير و عدم ديگر بعد از زوال آن پس هر پديده‌اي محصور بين دو عدم است و هر چه اين گونه باشد قابل حصر و محصور است. هر چه اعدادش بسيار باشد و هر چه حركاتش سريع و برق‌آسا باشد تمام حركات ستارگان و اجرام و كهكشانها و ذرات اتمها همه هر چه باشند محصور بين العدمين مي‌باشند. و هر چه چنين باشد لابد ابتدا و نقطه‌ي آغازي دارد و هر زماني كه پيش از نقطه آغاز است لابد زماني است كه در آن ماده هيچگونه تغيير و دگرگوني نيافته است پس ناچار بايد براي شروع اين تغيير