الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 96

2- عالم با تمام اجزاء و هر جزء و كلي در آن، مخلوق است و هر مخلوقي نيازمند به خالق تواناست اما اينكه هر مخلوقي نيازمند به خالق است بديهي و مسلم است چنانكه مخلوق بودن عالم و اجزاء آن نيز بديهي است و شك در آن مثل شك در نوشته بودن كتاب و نوشته و مصنوع بودن صنايع مختلفه است و نيز اگر مخلوق نباشد لازم مي‌شود (با اينكه احتمال وجود و عدم نسبت به آن مساوي است) بدون علت و مرجحي وجود يافته باشد و بطلان آن بديهي است.

اشاره به اين نحو برهان نيز در نهج‌البلاغه زياد است مثل:

«عجبت لمن شك في الله و هو يري خلق الله». [120].

و بطور كلي در هر كجا خلق و مخلوق يا خالقيت خدا مطرح شده است به اين برهان نيز بطور مستقل يا در ضمن مطلبي توجه و التفات حاصل مي‌شود مانند اين جمله:

«ابتدعهم خلقا عجيبا من حيوان و موات». [121].

و اين جمله: «انشا الخلق انشاء». [122].

و اين جمله: «و من اعجبها خلقا الطاووس الذي اقامه في احكم تعديل». [123].

كه هم به برهان خلق اشاره است و هم به برهان نظم.

و مثل اين جمله: «الحمد لله خالق العباد». [124].

و اين جمله: «الحمد لله المتجلي لخلقه بخلقه و الظاهر لقلوبهم بحجته». [125].

و اين كلام بلند و بليغ: «الحمد لله الدال علي وجوده بخلقه». [126].