بدایه المبتدی جلد 1 صفحه 25

بدان (صرف مقدّماتی)

بدان (أََسعَدَکَ اللهُ فیِ الدّارَینِ) که کلمات عرب بر سه قسم است:اسم و فعل و حرف.اسم مانند رَجُلٌ.فعل مانند:ضَرَبَ.مانند حرف مِنْ و عَنْ.

اسم بر سه قسم است:ثُلاثی و رُباعی و خُماسی.ثلاثی, سه حرفی را گویند هم چون زَیْدٌ.رباعی, چهارحرفی را گویند هم چون جَعْفَرٌ.خماسی،پنج حرفی را گویند هم چون سَفَرْجَلٌ.

فعل بر دو قسم است:ثلاثی و رباعی.ثلاثی, سه حرفی را گویند هم چون ضَرَبَ.رباعی چهارحرفی, را گویند هم چون دَحْرَجَ.

میزان کلام عرب فاء, عین و لام است.

حرف بر دو قسم است:حرف اصلی و حرف زائد.حرف اصلی آن است که در مقابل فاء, عین و لام باشد؛هم چون ضَرَبَ بر وزن فَعَلَ.حرف زائد آن است که در مقابل فاء, عین و لام نباشد هم چون أَکْرَمَ بر وزن أَفْعَلَ.

در ثلاثی سه حرف أصلی وجود دارد:فاء, عین و یک لام.در رباعی چهار حرف اصلی است:فاء, عین و دو لام.در خماسی پنج حرف اصلی وجود دارد:فاء, عین و سه لام.

ثلاثی بر دو قسم است:ثلاثی مجرَّد و ثلاثی مزید.ثلاثی مجرد آن است که بر سه حرف اصلی اش چیزی زیاده نبوَد, هم چون ضَرَبَ بر وزن فَعَلَ.ثلاثی مزید آن است که بر سه حرف أصلی اش او چیزی زیاده بوَد, هم چون،أَکْرَمَ بر وزن أَفْعَلَ.