شناخت نامه حضرت خدیجه علیها السلام جلد 3 صفحه 254

شرایط تیره و تار تعصّب و مرگ اندیشی و رواج دنباله روی و ظلم پذیری و حاکمیّت استبداد، مرهون عواملی می نگرند که مهم ترین آنها را می توان این گونه فهرست نمود:

1. شرایط آشفتۀ فکری و مذاهب آکنده از خرافات و اوهام و احساس خلاء فرهنگی و اخلاقی خردمندانه و آزادی بخش و تباهی های فقر، ناآگاهی، بی عدالتی، نابرابری، استبداد و فریب که شرایط را برای یک تحوّل مطلوب، مساعد نشان می داد.

2. رهبری های زورمدارانه، انحصاری و اسارت بار و رهبران خودکامه و خشن و فاقد صلاحیّت های فکری و عاطفی و منش انسانی.

3. روش استبدادی و بسته در ادارۀ جامعه، به جای سبک ادارۀ آن، با شیوۀ مردمی و مشارکت ملّی و مردم سالاری شفّاف و آزادمنش و عادلانه که حکومت از خواست و رأی مردم شکل گیرد، نقدپذیر و نظارت طلب و مشارکت جو باشد و خود را در برابر تک تک مردم پاسخ گو و محاسبه پذیر بداند.

4. در برابر آن مقتضیّات زمان و شرایط مساعد محیط برای یک تحوّل مطلوب، سادگی و متانت عقاید و آموزه های اسلام.(1)

5. جامعیّت و همه سونگری آیین جدید.(2)

6. قدرت استدلال و اقناع خرد و وجدان بشر.(3)

7. فطری و طبیعی بودن مقرّرات اسلام.

8. جاذبۀ وصف ناپذیر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در بینش و منطق و منش.(4)

9. رفتار انسانی پیروان راستین اسلام.(5)

10. نقش ممتاز و سرنوشت ساز چهار چهرۀ نامدار و چند یار فداکار آغاز بعثت، که عبارت اند از: علی (علیه السلام)، خدیجه (علیها السلام)، ابوطالب (علیه السلام) و فاطمه (علیها السلام).

1- . انعام: 150 - 153.
2- . نحل: 90.
3- . انبیاء: 22؛ بقره: 111؛ نحل: 125.
4- . آل عمران: 159؛ فتح: 29.
5- . ممتحنه: 8؛ نهج البلاغه، نامۀ 53.