عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 115

جزوعیت است که ناله و غوغا سر می دهد و فریادش بلند می گردد.

فقط نمازگزاران هستند که از این قاعدۀ کلیه و خلقت اولیۀ انسان استثنا شده اند.

کدام نمازگزاران ؟ آنان که چنین و چنانند،در نماز و زکات اهتمام دارند و از عذاب خدا در هراسند و به روز قیامت و باز پسین تصدیق دارند و خود را از زنا و اعمال شنیع حفظ می کنند و امانت دار بوده و عهد خود را مراعات می نمایند و بر گواهی و شهادت استوار و قائم هستند.

در این آیات تمام اعمال حسنه را یکایک شمرده و چیزی را فروگذار نکرده است.

در آیات بعد بلافاصله می فرماید:

[ فَمٰا لِ الَّذِینَ کَفَرُوا قِبَلَکَ مُهْطِعِینَ* عَنِ الْیَمِینِ وَ عَنِ الشِّمٰالِ عِزِینَ* أَ یَطْمَعُ کُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ یُدْخَلَ جَنَّهَ نَعِیمٍ* کَلاّٰ ] (1).

کافران را چه شده که به تو چشم دوخته به سویت شتابانند ؟*از راست و چپ،گروه گروه،*آیا هر یک از آنان طمع دارد که او را در بهشت پرنعمت درآورند ؟ !*این چنین نیست.

در این آیات،مصلین از قاعدۀ خلقت اولیۀ انسان که هلوعیت است و لازمۀ آن منوعیت و جزوعیت است استثنا شده اند؛بنابراین در ذات انسان عنوان صلاه که دارای چنین آثاری است به نحو سرشت و فطرت نهاده شده و باید به مقام بروز و ظهور رسد و حس خفته الهیه بیدار گردد.

و بنابراین مراد از خلقت انسان به حالت هلوعیت،خلقت یکی از حالات و مقامات انسان است نه حاق سرشت اصلی انسان و آیه بیان آفرینش حالات