عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 158

6-حیا

منشأ این حقیقت در قلب نیز معرفت است،معرفت به اینکه ذره ای ناچیز با یک جهان تقصیر در برابر عظمتی بی نهایت در بی نهایت ایستاده است:ذره ای که وجودش عین عجز و عبادتش مساوی با عدم است،ذره ای که علم حضرت حق از هر طرف او را احاطه کرده و بر درون و برونش به تمام معنی آگاه است.

مرحوم ملکی می گوید:

منشأ شرمساری و حیا معرفت به عظمت پروردگار و نعمت های او و حقی که او بر گردن بندگان دارد و از طرف دیگر تقصیر بندگان نسبت به او و توجه به آفات عمل و عیوب نفس و حضور پروردگار است؛زیرا توجه به این امور خواه ناخواه در حیا و شرمساری اثر می گذارد و چطور می شود که کسی توجه به این امور داشته باشد و خود را در محضر سلطانی بزرگ که نهایت احسان و انعام را در تمام مدت عمر به او مبذول داشته و در عین حالی که به تقصیر و سوء باطن او آگاه است،با بزرگواری روی به او نموده و با بردباری در مقابل آن همه خطا،باز او را به توبه و بازگشت به سوی خود فرا می خواند ! !

مولایی که با این همه جنایت عبد و با این همه خطای بنده و با این بار سنگین گناهان گناه کار به قبول توبه اش وعده می دهد و او نفس خود را که به گناه عادت داده،از قیام به پاسخ دعوت او کسل و سست می بیند.

چگونه می شود که بعد از این همه لطف و مرحمت از طرف حضرت حق و این همه گناه و خطا و روی گرداندن از طرف بنده،باز شرمساری و حیا برای انسان، آن هم به وقت قرار گرفتن در محضر حضرتش به وسیلۀ نماز در قلب پدید نشود ؟

کمال و حیا و شرمساری به این است که خود را محضر حضرت ذو الجلال جز