عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 171

آن گاه رکوع می کند،یعنی در برابر حضرت دوست به تواضع بر می خیزد و با حالت رکوع به مذلت و فقر و شکستگی وجودش که مقتضای ذات اوست برمی گردد،چرا که رکوع برگشت به عدمیت خویش و مرحلۀ امکانی ذات است.

رکوع حرکتی افقی یعنی حرکتی حیوانی در برابر حرکت مستقیمی که حرکت انسانی است،می باشد.

رکوع در حقیقت رجوع به اصل است،آن اصلی که حق در قرآن فرموده:

[ وَ قَدْ خَلَقْتُکَ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ تَکُ شَیْئاً ] (1).

تو را از قبل خلق کردم درحالی که چیزی نبودی.

آری،رکوع رجوع به اصل عدمیت و لا شیء و دنیای حیوانی است،تا با رکوع به این حقایق پی نبری رکوعت رکوع نیست؛چون با رکوع به این واقعیت ها پی ببری بسیاری از رذایل به وسیلۀ رکوع از صفحۀ جانت پاک گشته و به قسمتی از حسنات آراسته می گردی.

و مکلف در سجود به بیش از آنچه در رکوع رسید،می رسد؛زیرا سجود حرکت نکسی است یعنی سربه زیری حقیقی و رسیدن به ذات نقطۀ اصلی که لا شیئیت محض و عدم و فنای حقیقی است.

با مشاهدۀ مقام عدمیت و لا شیئیت،ترک محرمات و لذات شیطانی و شهوات حیوانی آسان می گردد.

سپس سر از سجده برداشته و در مقام فنای ظاهری و باطنی با تمام وجود به وحدانیت حضرت او و رسالت فرستادۀ عزیزش شهادت داده و پس از آن خود را در پیشگاه او و عباد صالحش حاضر یافته به مسئلۀ سلام اقدام می کند.