عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 214

حواس درک نمی گردد (1).

عارف معارف الهیه مرحوم حاج میرزا عبد الحسین تهرانی،در توضیح این روایت گفتاری دقیق و لطایفی رقیق دارد؛آن جناب می گوید:

مخفی نماند که این بیان دقیق انیق که صادر شده از مورد تحقیق،یعنی آفتاب عالمتاب حضرت ولایت مآب حضرت امیر علیه السلام در سرّ رفع یدین در حال تکبیره الاحرام اشاره است به پنج مطلب از مطالب غامضۀ توحید که خواهد آمد.

دست برداشتن تا محاذی گوش،یعنی بندۀ حقیر فقیر سراپا تقصیر در حال تکبیر باید به دو زبان سخن گوید:یکی به زبان حال و دیگری به لسان مقال که هر یک با دیگری موافق باشد،تا صدق دعوی عبد در توحید صادق آید.

پس تکبیر گفتن،مقال است و دست بلند کردن،زبان حال و هر یک از این دو عبارت اخرای یکدیگرند.

چون عبد تکبیر گوید،پروردگار خود را به عظمت و کبریایی یاد نماید و ذات علیا را به الوهیت که صفت خاصه است بستاید و اعتراف نماید که او را کس نتواند توصیف نماید و بر دامن کبریایی او که از هر چیز بلندتر است،گرد توصیف و غبار تشبیه ننشیند،چه جای این که قلوب و ابصار او را مشاهده نماید.

و مقارن این تعبیر-که مدلول علیه تکبیر است-همین مضمون را نیز به لسان حال ادا سازد،فکَأَنَّه بر طبق مدعای خود ببیند و برهان اقامه نماید،پس دست راست بلند کند.

و اشاره به واحدیت و بساطت ذات غیب الغیوبی،نه اسمی است نه رسمی و نه نسبتی است و نه حدی و نه اضافه و نه تشبیهی،چه آنکه او اجلّ از این است که او