عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 216

اگر یک قطره دردی بر تو ریزند***زمسجد باز مانی وز مناجات

برو مفروش زهد و خودنمایی ***که نه زرقت خرند اینجا نه طاعات

کسی را کی فتد بر روی این رنگ*** که در کعبه کند بت را مراعات(1)

2-احدیت است و این نام یعنی احد،چون افعال صفتی است،پس مراد از آن وحدت در صفات است و به برداشتن دست چپ اشاره به این مطالب می نماید که پروردگار من چنانچه در مرتبۀ ذات شریک و شبیه ندارد؛هم چنین در مرتبۀ فعل و صفات نیز شریک ندارد،بلکه صفاتی که از برای ذات اثبات می نماید همۀ آن ها از خصایص ذاتند و در آن هیچ اشتراکی ندارد.

و اطلاق بعضی صفات چون،حی و سمیع و بصیر بر ممکنات از باب اطلاق لفظ مشترک است که لفظ متحد و معنی متعدد است،چه حیات ممکن متعلق روح حیوانی است به قالب عنصری و سمع و بصر و سایر قوای ممکنات هر یک به آلت خاصه ای است که بدون آن ها نتواند تحقق پذیرد و ذات اقدس علیا،اجل از این است که تعلقی به ماده و آلتی داشته باشد و سمع و بصر باری جل مجده از این باب نیست بلکه:

بِالَّذی یَسْمَعُ بِهِ یَریٰ وَ بِهِ یَتَکَلَّمُ فَیَأمُرُ وَ یَنْهیٰ.

به آن واقعیتی که می شنود،به همان می بیند و به همان سخن گفته امر و نهی می نماید.

خلاصه ذات مقدسش قائم مقام همۀ صفات خاصۀ اوست و هیچ چیز نه به حسب ذات و نه به حسب صفات به او شباهت ندارد.

واحد یکتایی است به حسب ذات و واحد یگانگی به حسب صفات و این دو صفت از صفات جمالیه اند،چنانچه سه صفت دیگر از صفات جلالیه اند و مراد از