عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 29

مراتب ملک و ملکوت

عرفا می گویند:

بدان که،عقل است که آدم است و روح است که حوا است و طبیعت است که ابلیس است و شهوت است که طاوس و غضب است که مار است.

و اجتماع و ترکیب آن جمله،آمدن است به دنیا و افتراق آن جمله رفتن است از دنیا،یعنی اجتماع این جمله آمدن است از عالم غیب به عالم شهادت و از عالم عقل به عالم حس غیب،افتراق این جمله رفتن است از عالم شهادت به عالم غیب و از عالم حس به عالم عقل.

ای درویش ! در ملکوت،مَلَک و شیطان هست؛در ملکوت عقل و مَلَک است و در طبیعت شیطان.

چون عقل و طبیعت هر دو مصور شدند،از هر دو صورت آدم در ملک ظاهر شد،پس آدم مرکب آمد از ملک و شیطان،یعنی از عقل و طبیعت؛پس در هر که عقل غالب آمد،ملکی است بلکه بهتر از ملائکه است،اگر چه صورت انسان دارد و در هر که طبیعت غالب آمد،شیطانی است یا حیوان،بلکه از حیوان بدتر...

این بود مراتب ملک و ملکوت و این بود بیان کتاب اللّه و کلام اللّه،کتاب اللّه به صورت کلمه است و کلام اللّه به مثابۀ معنی کلمه و تمامی کلمه به صورت معنی باشد.پس مجموع هر دو یک کلمه است،اسامی بسیار دارد؛زیرا که جمله اسامی وی است،اما اسم او یکی است که آن را اسم اعظم و اسم اعلی می گویند و آن اسم رب است؛پس اگر این کلمه موجودات را به درخت تشبیه کنی،میوۀ این درخت موجودات،آدمی دانا است و آدمی دانا را هم کلمه گویند؛زیرا که هر چه درخت دارد،میوۀ درخت هم دارد،پس آدمی دانا میوه درخت موجودات باشد.