عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 295

منتفع می گردد،دل را عقل بدان نهج است،تا به جملگی دل به واسطۀ عقل از کل معقولات نفع می برد.

پس هر که را این حواس دل به سلامت نیست،فساد دل او را در آن است و هر که را در حواس دل خلل هست دوزخ و درکات وی از برای اوست که:

[ وَ لَقَدْ ذَرَأْنٰا لِجَهَنَّمَ کَثِیراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاٰ یَفْقَهُونَ بِهٰا وَ لَهُمْ أَعْیُنٌ لاٰ یُبْصِرُونَ بِهٰا وَ لَهُمْ آذٰانٌ لاٰ یَسْمَعُونَ بِهٰا أُولٰئِکَ کَالْأَنْعٰامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولٰئِکَ هُمُ الْغٰافِلُونَ ] (1).

و مسلماً بسیاری از جنّیان و آدمیان را برای دوزخ آفریده ایم [ زیرا ] آنان را دل هایی است که به وسیلۀ آن [ معارف الهی را ] در نمی یابند،و چشمانی است که توسط آن [حقایق و نشانه های حق را ] نمی بینند،و گوش هایی است که به وسیلۀ آن [ سخن خدا و پیامبران را ] نمی شنوند،آنان مانند چهارپایانند بلکه گمراه ترند؛اینانند که بی خبر و غافل [ از معارف و آیات خدای ] اند.

اطوار دل

و دل را اطوار مختلف است که:

[ وَ قَدْ خَلَقَکُمْ أَطْوٰاراً ] (2).

در حالی که شما را مرحله به مرحله [ خاک،نطفه،علقه،مضغه،گوشت، استخوان و.] آفریده است.

طور اول: دل را صدر گویند و آن معدن گوهر اسلام است.