عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 321

(خواطر انسان)

اما اصل خواطر:بدان که حق تعالی و تقدس،فرشته ای بر دل آدمی موکل کرده است که پیوسته او را به خیر دعوت می کند او را ملهم می گویند و دعوت او را الهام و در مقابل آن شیطانی است که او را به شر دعوت می کند و او را وسواس گویند و دعوت او را وسوسه،ملهم الا به خیر نخواند و وسواس الا به شر نخواند.

این دو داعی اند بر دل بندۀ ایستاده و پیوسته به دعوت مشغول و دل از آن آگاه و با خبر که در اخبار آمده است که رسول صلوات اللّه علیه فرمود:

زمانی که فرزند آدم به دنیا می آید،خداوند ملکی بر او قرین نماید و شیطان شیطانی،شیطان کنار گوش چپ قلب می خوابد و ملک کنار گوش راست دل و این دو به طور مرتب مشغول دعوت کردن انسان به خیر و شرند.

پس خدای تعالی در بنیت آدمی ترکیب کرده است طبیعتی که میل به شهوات دارد و لذات به هر کیفیت که باشد از نیکو و زشت و آن هوای نفس است که روی به آفت دارد،این سه دعوت است.پس بدان که این خاطرها اثرهاست که در دل بنده حادث می شود و او را بدان دارد که کاری بکند،یا ترک کاری بکند و پدید آمدن به حقیقت از خدای تعالی است در دل بنده،لکن آن بر چهار قسم است.

یکی آنکه خدای تعالی در دل بنده افکند به ابتدا،آن را خاطر گویند و بس، قسم دوم آنکه در دل پدید آورد و موافق طبع آدمی باشد،آن را هوای نفس گویند و به دو نسبت کنند و قسمی دیگر در پی دعوت ملهم پدید آرد و به دو نسبت کنند و آن را الهام گویند و قسمی دیگر در پی دعوت شیطان پدید آرد و آن را به دو نسبت کنند و وسوسه خوانند و خاطر شیطان گویند.

پس بدان که خاطری که از قبل خدای تعالی ابتدا باشد،شاید که به خیر باشد،