عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 326

(حیلت ها و مکرهای شیطان)

بدان که کیدهای شیطان با آدمی در باب طاعت از هفت وجه است:

اول او را از طاعت نهی کند به هر طریق که تواند کرد،اگر خدای نگاه دارد و الهام دهد و شیطان را رد کند،بدان که گوید من محتاجم به طاعت که لا بد زاد آخرت از این دنیای فانی برمی باید داشت،چون بدانست دیگرباره به تسویف (1)بفریبد گوید،لحظۀ دیگر بکن این طاعت،یا فردا بکن یا وقتی دیگر.

اگر عصمت خدای تعالی در رسد و گوید:اگر عمل امروز به فردا اندازم از آن فردا کی کنم ؟ چون هر روزی را طاعتی و عملی جداگانه هست چون از این کید ناامید شود گوید اکنون تعجیل کن زود زود تا فارغ شوی.

اگر خدای تعالی الهام دهد و گوید:عمل اندک تمام به از عمل بسیار ناتمام پس دیگر بار بر آن دارد که عمل تمام کند برای ریا مردمان را و مرایات ایشان را،پس خدای تعالی الهام دهد،دیدن خلق چه فایده دارد،دیدن خدا مرا کفایت است، پس دیگرباره در عجب اندازد بنده را،گوید:تو عظیم بزرگ کسی و بیدار بنده ای، پس اگر خدای تعالی عصمت و توفیق دهد گوید:اگر چنین است المنه للّه و الحمد للّه و این توفیقی است که خدای تعالی مرا بدان مخصوص کرده عمل مرا به فضل خود قیمتی نهاده است و اگر نه فضل او بودی قیمت عمل من در جنب نعمت او که بر من است و در جنب معصیت من او را هیچ نبودی،پس از دیگر در آید و این در ششم است و حیلت عظیم که الا مرد سخت بیدار که بدان مطلع گردد و آن،آن است که بنده را گوید تو در سر جهد میکن و مجاهده فرو مگذار که خدای بر خلق