عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 341

تمامی معانی کلماتش به دو چیز باز می گردد:

[ الْحَمْدُ لِلّٰهِ ] :حمد،دو حمد است:یکی بر صفات الهی و یکی بر نعما و آلای نامتناهی،یا یکی به واسطه و دیگری بدون واسطه.

[رَبِّ الْعٰالَمِینَ ] :عالم دو عالم است:یکی عالم بقا و یکی عالم فنا،یا یکی عالم علوی و دیگری عالم سفلی.

[الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ ] :رحمت دو رحمت است،یکی در دنیا و دیگری در عقبی یا یکی شامل همه خلقان و دیگری خاص به مؤمنان.

[مٰالِکِ یَوْمِ الدِّینِ ] :جزاست و جزا دو چیز است،یکی بر وفا و یکی بر رجا،یا یکی در رجعت صغری و دیگری در رجعت کبری.

[ إِیّٰاکَ نَعْبُدُ ] :عبادت دو عبادت است،یکی پوشیده و دیگری پیدا،یا یکی عبادت اجرا و بندگان و دیگری عبادت احرار و مخلصان.

[ إِیّٰاکَ نَسْتَعِینُ ] :استعانت بر دو مرحله است،یکی بر آداب امر و دیگری بر تحمل قضایا،یکی استعانت در امور دنیا و دیگری طلب اعانت در یوم نشور و جزا.

[ اهْدِنَا ] :هدایت بر دو مرتبه است،یکی ابتدای آن و دوم ثبات بر آن،یا یکی هدایت صوری و دیگری هدایت معنوی.

[ الصِّرٰاطَ ] :دو صراط است،یکی راه اهل سعادت و دوم طریق ارباب شقاوت که اول طریق مستوی و ثانی طریق منحنی است.

[ الْمُسْتَقِیمَ ] :مستقیم راه راست است و راه راست نیز دو راه است،یکی راه اصحاب شریعت و دیگری ارباب طریقت،یا یکی راه کوتاه و آبادان و دیگری راه دور و بیابان.

[ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ ] :سعدائند و ایشان دو فرقه اند:یکی انبیا و دیگری اولیا و یا