عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 367

شمارۀ حشرات به اندازه ای است که ارقام برای بیان آن قاصر است،یک روز تابستانی که هوا صاف باشد،شمارۀ حشراتی که در بریدگی های تپه ای برای نظام حیات در تکاپو هستند،از عدۀ نفوس یک قاره بیشتر است،اگر ناگهان نژاد بشر به کلی از روی زمین معدوم شود،مخلوقات دیگری که به روی زمین می لولند به زحمت متوجه غیبت او خواهند شد.

ژان هانری فابر دانشمند نامی فرانسه همیشه می گفت:تدبر در ساختمان پیکر یک حیوان کوچک چون مور و تشکیلات منظم حیاتی آن میلیاردها انسان را به سوی خدا رهبری می کند.

همان تحیر و اعجابی که در جهان فضا و کواکب و عالم نباتات بر آدمی چیره می شود،چندین برابر آن در جهان حیوانات به آدمی دست می دهد این که می گوییم چندین برابر آن،به خاطر آن است که خورشید با آن همه عظمت فاقد عنصر حیات و حس و اراده است.

اما در جهان حیوان عنصر ناشناختۀ حیات با همۀ پیچیدگی و ابهامش و با تشکیلات وسیع و عظیمش بر سایر عجایب عالم ماده،افزون گردیده و در جهان حیوان تشکیلات وسیع موجوداتی ذره بینی چون:

ویروس ها و باکتری ها و سایر موجودات دیگر ذره بینی و گروه های گوناگون آن ها - آثار مختلف حیاتی آن ها-نقش یکایک اصناف آن ها در سازمان این عالم خاصه در وضع حالات بشری-میکرب های امراض-میکربهای زحمت کش و خدمتگزار - حشرات ریز-سازمان حیاتی آن ها-قدرت احساس آن ها-کیفیت توالد و تناسل گوناگون تمام جانداران-تخم گذاری-تلقیح یا ترکیب تخم نر و ماده-حمل با تقسیم - اسرار اسپرماتوزویید-اسرار پستانداران-حیوانات آبی-چهارپایان-سازمان و ساختمان یکایک آن ها-نظام زندگی آن ها-عواطف و احساسات آن ها -