عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 371

از«رب العالمین»لطف مخصوصی دارد که ربوبیت حق از جهت قهر و غلبه و فشار بر موجودات نیست،بلکه از جهت رحمت عام و خاص است،به این معنی که تمام موجودات در پرتو این دو حقیقت پرورش می یابند و این مسئله معلوم است که هر مربی و معلم و حاکمی آن گاه تربیتش به ثمر می رسد که با مهر و محبت توأم باشد.ربوبیت حق نسبت به موجودات و به خصوص انسان که اتصالی است دائم و همیشگی و شامل دنیا و آخرت نه بر سبیل قهر و غلبه بلکه از راه عنایت و لطف و مرحمت و محبت است،پس مدح و شکر آن وجود مقدس در حقیقت پاسخ گویی به ندای فطرت است در برابر رحمانیت و رحیمیت او.

مالک روز جزا

مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ ] (1).

مالک و فرمانروای روز پاداش و کیفر است.

انسان دارای گوهر پربهای آزادی است،آزادی در نیت و عمل و همین آزادی باعث ارزش نیت و عمل است.

در جوار این گوهر پرعظمت اگر نیت و عمل انسان،بر مقتضای قواعد الهی از انسان صادر گردد،از پی آن ثواب و جزای نیک خواهد بود و اگر نیت عمل بر اساس هوای نفس و دعوات شیاطین درونی و برونی،از آدمی ظاهر گردد،از پی آن عقاب و رنج و مشقت خواهد بود و چون دنیای محدود گنجایش ثواب نیکان و عذاب بدان را ندارد،خداوند بزرگ مزد نیکان و بدان را به جهان دیگر منتقل کرده که ابتدای آن جهان پایان این جهان است و آن جهان محصول این عالم است