عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 372

و به فرمودۀ پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله این جهان مزرعۀ آخرت است.

اما این که می گوید:مالک روز جزاست،جای این پرسش است که مگر خداوند مالک هر روز نیست و مگر جزای عمل نیک و بد مخصوص به دنیای دیگر است و مگر انسان در همۀ لحظات چه از طریق وجدان و چه از طریق عکس العمل اعمال خویش در دنیای برون و درونش در معرض اجر و عقوبت نیست ؟

باید گفت:چرا خداوند مالک همۀ لحظات است ؟ اختصاص مالکیت به روز جزا برای این است که در دنیا به اجازه و اذن خود او نحو مالکیتی برای موجودات زنده هست،ولی در آخرت جز مالکیت حضرت او مالکیتی حتی مالکیت اعتباری و نسبی هم وجود ندارد و آدمی هم در برابر عمل خود عکس العمل می بیند و آن این است که در برابر نیکی انبساط درون و در برابر بدی دچار تازیانۀ وجدان می گردد و یا در برابر کار خوب اعتبار اجتماعی کسب کرده و در برابر کار بد ممکن است دچار عقوبت قانون گردد،ولی این اجر و عقوبت به طور قطع نسبت به عمل او کامل نیست،علاوه بر این چه بسا نیکی ها که به دور از نظر مردمان انجام می دهد و مزدی نمی بیند و چه بسا اعمالی که شیطانی است و انجام می دهد و از عقوبت آن می گریزد،بدون شک در برابر این گونه نیکی ها و بدی ها جهان دیگری لازم است تا نیکان به اجر نیکی و بدان به عقوبت بدی برسند.

شما انبیا و امامان و اولیا خدا را از نظر مزد کارشان چه می گویید،آیا آن بزرگواران به مزد آن همه نیکی ها و نیکوکاری ها و صبری که در برابر آزار دشمنان کردند رسیدند ؟

و طاغوت ها که تا لحظۀ آخر خوش زیستند و خوش مردند،به عقوبت یک عمل ناپسند خود رسیدند ؟

پس جهانی دیگر لازم است که به مقتضای عدل و حکمت حضرت حق برپا