عرفان اسلامی جلد 5 صفحه 378

رهنمون می شود که اینان مسیر را آن می پندارند که با تکیه بر دانش و صنعت خود ترسیم می کنند و به راه خود ساخته یا به آنچه که از آیین به رأی خود توجیه می کنند عمل می نمایند.

البته غضب شدگان و گمراهان فقط یهود و نصاری نیستند،بلکه هر قشر و طایفه ای که از راه خدا جدا باشد و سر از معیارهای الهی برتابد به نسبت شدت و ضعفش غضب شده و گمراه است و بدون تردید اگر نمازگزار دارای آثار و اخلاق یهود و نصاری باشد و نشانه هایی از مردم منحرف در او باشد گمراه و مورد غضب است.

علامت اتصال به نماز حقیقی،داشتن آثار و صفات چهار طایفه ای است که در آیۀ گذشته مطرح شده اند:انبیا،صدیقین،شهدا،صالحین.

امام موحدان حضرت علی علیه السلام جملۀ [ اهْدِنَا الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِیمَ ] را بدین گونه توضیح می دهد:

آن توفیق که در گذشته ما را به پیروی و اطاعت از تو موفق کرد،پیوسته دار تا در آینده هم از تو اطاعت کنیم (1).

امام صادق علیه السلام در توضیح آن می فرماید:

ما را به ملازمت راهی راهنمایی نما که به دوستی تو و به بهشت رساند و از هوا و آرایی که ما را دچار رنج و فنا می گرداند باز دار (2).

از پیامبر و امیر المؤمنین علیهما السلام روایت شده:

صراط مستقیم یعنی قرآن.