عرفان اسلامی جلد 6 صفحه 214

آنان که در این دنیا در جستجوی انس و الفت با خدا نیستند،همان کسانی هستند که اگر از آنان بپرسید آیا شما به حیات معقول که زندگی شما و هدف آن را از روی منطق واقعی می تواند تفسیر کند،انس و الفت دارید ؟

پاسخی برای شما جز این نخواهند داد که کجاست آن تیمارستانی که بدون معالجۀ کامل تو را رها کرده است که امروز بیایی و سؤالی از ما بکنی که زندگی انتخاب شدۀ ما را مشکوک جلوه بدهی !

اینان هرگز نمی توانند به فکر امکان انس با موجود برتر از جماد و نبات و حیوان و انسان هایی مانند خودشان بیفتند؛زیرا هرگز دربارۀ خودشان نیندیشیده اند تا بفهمند که آشنای قابل انس و الفت آن،خود کیست و بیگانه از آن خود کدام است ؟

این یک قاعدۀ کلی است که هر اندازه شخصیت«خود»رشد پیدا می کند،قوۀ دافعۀ پستی ها و رذالت ها و مردم پست و رذل او را از خود دفع نموده و بیگانگی خود را برای شخصیت رشد یافته بیشتر اثبات می کنند،چنان که جاذبۀ عظمت ها و کمالات و انسان های با عظمت و کمال،او را بیشتر به خود جذب می نمایند.

یک قاعدۀ کلی دیگر این است که انسان موجودی است که نمی تواند،از پستی ها و رذالت ها بریده و عمری را از عظمت ها و کمالات انسانی مهجور و دور زندگی کند؛زیرا اگر این بریدن از پستی ها روی آگاهی و نفرت از آن ها بوده باشد، خود کاشف از آن است که جاذبیت عظمت ها و کمالات او را به سوی خود تحریک می کند و می کشاند.

حافظ که می گوید:

سینه مالامال درد است ای دریغا مرهمی*** جان ز تنهایی به لب آمد خدایا همدمی

بریدگی او را از پستی ها و رذالت ها و مردم پست و رذل به خوبی نشان می دهد،