عرفان اسلامی جلد 6 صفحه 47

و نه برای خود،هیچ گونه استقلالی قائل نیستم و جز تو را نمی بینم و جز تو را نمی خواهم و جز تو را نمی گویم.

در این ره گر به ترک خود بگویی***یقین گردد تو را کو تو، تو اویی

سر مویی زتو تا با تو باقیست ***درین ره در نگنجی گرچه مویی

کم خود گیر تا جمله تو باشی*** روان شو سوی دریا زانکه جویی

چو با دریا گرفتی آشنایی*** مجرد شو زسر بر کش دو تویی

درین دریا گلیمت شسته گردد*** اگر یکبار دست از خود بشویی

ز بهر آبرو یک رویه کن کار ***که آنجا آبرو ریزد دو رویی(1)

در مسئلۀ سجود،لازم است جوانب مسئله را در درجۀ اول از قرآن مجید، سپس از دیدگاه روایات مورد بررسی قرار داد،تا در خور فهم و ظرفیت ما ضعیفان، ارزش و منفعت مسئله روشن گردد،قبل از بررسی برنامه از طریق معارف الهی لازم است به معنای معنوی و جامع سجود که شکل بدنی آن جزئی از معارف است اشاره رود.

معنای معنوی سجود

اهل لغت و به خصوص مفسران بزرگ قرآن مجید و حدیث شناسان معروفی مانند علامۀ مجلسی رحمه الله برای لغت سجده و سجود معنای جامعی بیان فرموده اند و آن عبارت است از:

نهایت خضوع و تذلل و انقیاد،در پیشگاه مقدس حضرت رب الارباب،چه این که با اراده و اختیار صورت گیرد،یا با قهر و جبر و اضطرار.