عرفان اسلامی جلد 6 صفحه 56

2-تسبیح و حمد به حقیقت.

3-آزادی از تکبر و در برابر حق.

اما سه صفت و سه خصوصیت عملی جسمی عبارت است از:

1-بیرون آمدن از رختخواب به وقت نیمه شب جهت عبادت.

2-دعا در دل تاریک شب.

3-انفاق از آنچه روزی شده در راه خدا.

اما شرح هر یک از این سه خصوصیت علمی قلبی و عملی جسمی.

1-ذکر حقیقی باعث سجده واقعی است،به این صورت که عبد با درک معارف الهیه و فایده گرفتن از حقایق ایمانیه و موعظه شدن به تقوا و زهد حقیقی،دارای حالت تذکر دائم می گردد و به طور مرتب نور مواعظ و امثال در دلش تجلی می کند و در حقیقت عقل و روح او با معارف وحدت پیدا می کند،در این حال از مواعظ و نصایح و قرآن و تقوا فایده ها گرفته و به این نتیجه می رسد که ظاهر دنیا بی ارزش و راه فقط راه خدا و صراط مستقیم است و در این نقطه ای است که بر اثر برخورد قلب صافش به معارف و فطرت پاکش به حقایق،با تمام هستی در برابر حضرت دوست به سجده افتاده و سر تواضع و انقیاد و ذلت بر خاک پیشگاه ربوبی می ساید و از نقشه حیوانیت،با کمک این سجود به مقام انسانیت سفر می کند.

و این نتیجۀ دل دادن به معارف الهیه و حقایق ربانیه است و برای لقلقۀ زبان و علم بدون برهان و مکاشفه این همه اثر نیست،این مراتب از آثار و خواص علم عارفان باللّه و آیات خداست و این علم اساس دین و ریشه بقیۀ حسنات و نیکی هاست.

2-پس از تجلی این علم و آراسته شدن عبد به معرفت برهانی یا کشفی،در مقام تسبیح و تقدیس و تحمید حضرت حق برخواهد آمد،چرا که از طریق این