عرفان اسلامی جلد 6 صفحه 75

أَشَدَّ الْعَذٰابِ* وَ إِذْ یَتَحٰاجُّونَ فِی النّٰارِ فَیَقُولُ الضُّعَفٰاءُ لِلَّذِینَ اسْتَکْبَرُوا إِنّٰا کُنّٰا لَکُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنّٰا نَصِیباً مِنَ النّٰارِ* قٰالَ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُوا إِنّٰا کُلٌّ فِیهٰا إِنَّ اللّٰهَ قَدْ حَکَمَ بَیْنَ الْعِبٰادِ ] (1).

[ عذابشان ] آتش است که صبح و شام بر آن عرضه می شوند و روزی که قیامت برپا شود [ ندا رسد:] فرعونیان را در سخت ترین عذاب در آورید.*و [ یاد کن ] هنگامی را که در آتش با یکدیگر نزاع و کشمکش می کنند،پس ضعیفان به مستکبران می گویند:ما [ در دنیا ] پیرو شما بودیم،آیا می توانید بخشی از این آتش را از ما دفع کنید ؟*مستکبران می گویند:هم اکنون همۀ ما در آتش هستیم،بی تردید خدا [ به عدالت و انصاف ] میان بندگان داوری کرده است.

خداوند مهربان به مصلحت بندگان و برای نجات ایشان از عذاب فردا و برای رهایی از بردگی نسبت به غیر که جز بهره دهی به نفع ظلم سودی ندارد،در قرآن مجید انسان را از پرستش غیر خود و سجده بر هر شیئی و هر کسی نهی اکید فرموده که سجده بر غیر جز نکبت و خزی در دنیا و عذاب شدید در آخرت سودی ندارد !

[ وَ مِنْ آیٰاتِهِ اللَّیْلُ وَ النَّهٰارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لاٰ تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لاٰ لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلّٰهِ الَّذِی خَلَقَهُنَّ إِنْ کُنْتُمْ إِیّٰاهُ تَعْبُدُونَ ] (2).

از نشانه های [ ربوبیت و قدرت ] او شب و روز و خورشید و ماه است؛نه برای خورشید سجده کنید و نه برای ماه،برای خدایی که آنان را آفرید،سجده کنید، اگر می خواهید فقط او را بپرستید.

و در جای دیگر دربارۀ عبادت غلط و بی ثمر آنان که تواضع به غیر و اطاعت از