عرفان اسلامی جلد 6 صفحه 81

1- 1)- فخرالدین عراقی.

سجده و مقام توحید ذات

در«پرواز ملکوت»قسمت دوم آمده:

در نزد اهل معرفت سجده،اشاره است به مقام توحید ذات و حکم به استهلاک همه افعال و اسما و صفات در ذات و مشاهده فنای همۀ موجودات به جز ذات باقی احدیت که بقای ابدی و سرمدی دارد.

و توضیح این مطلب به اختصار آن است که:برای عابد متأله در نماز که معراج حقیقی و نردبان وصول است،مراتب کمال یکی پس از دیگری دست می دهد، پس در حال قیام که تجلی افعالی حضرت معبود حاصل شود،نمازگزار مشاهده نماید که مبدء و منتهای وجود از خدا و به سوی اوست و تمام قوت و اراده مختص ذات حضرت قیوم است و هیچ جریانی و رویدادی در ملک او بدون مشیت او امکان وقوع ندارد و فعال ما یشاء در ملک هستی فقط اوست و لا غیر.

لٰا مُؤَثِّرَ فی الْوُجُودِ إلّا اللّهُ (1).

هیچ تأثیر گذاری در وجود غیر از خدا نیست.

و در این مقام است که توحید افعالی برای سالک متأله دست دهد،سپس که مجالت رکوع رسید،از این مرتبه بالاتر رفته مشاهده می کند که همۀ اشیا تجلی اسما و صفات حضرت حق متعالند و متجلی در اشیا اوست که به کمال و بهای خود در همۀ اشیا جلوه گری کند.

[ وَ لِلّٰهِ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنیٰ ] (2).