عرفان اسلامی جلد 8 صفحه 255

هر که در خُلق نیکو زیاده تر است در طریق حق،او غالب تر است و حق تعالی رسول اللّه صلی الله علیه و آله به خلق خوش بستوده است و خلق او را در سورۀ قلم عظیم خوانده که:

[ وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ ] (1).

و یقیناً تو بر بلندای سجایای اخلاقی عظیمی قرار داری.

و بنیاد خلق نیکو بر دو چیز است:

یکی آن که: هر چه توانی بکنی،به قول و فعل و در آن تهاون و سستی نکنی.

دوم آن که: خود را از آن نگاه داری که از تو رنجی به ظاهر و باطن کسی رسد و این معنی از کسی درست آید که او را سه وصف باشد:

اول و دوم: علم و معرفت است آن که بداند که همۀ خلق در اخلاق و صفت های ذاتی خود محبوس و گرفتارند و جمله خواهند که از ایشان خُلق ها و صفت های پسندیده در وجود آید.

اما بعضی از ایشان ندانند و راه بدان که چنان بهتر است و بعضی اگر چه دانند نتوانند و طاقت ندارند که چنان که دانند که بهتر است زندگانی کنند،پس بدین معرفت از ایشان به قدر و طاقت و توانستن ایشان راضی شوی از ایشان و دوام کرم است و سخاوت؛زیرا که به سخاوت نیکویی ها توان کردن در داد و ستد و کارها.

سوم: صبر است؛زیرا که به قوت صبر با خلق سازگاری توان کردن و تحمل ایذا و بد خلقی ایشان کردن.

و مشایخ گفته اند:

خُلق آن است که هر چه به تو رسد از قضای حق و جفای خلق آن را قبول کنی