کتابخانه بالقرآن

عرفان اسلامی جلد 8 صفحه 297

صفحه 297

در روضۀ فردوس اگر دیدار بنمایی دمی*** بینند اهل معرفت آن را کم از کاشانه ای (1)

معرفت نفس

اشاره

ابو حامد که از متخصصان علم اخلاق و عرفان است،می گوید:

اگر خواهی که خود را بشناسی،بدان که تو را آفریده اند از دو چیز:یکی از کالبد ظاهر که آن را تن گویند و وی را به چشم ظاهر می توان دید و یکی معنی باطن که آن را نفس گویند و جان گویند و دل گویند و آن را به بصیرت باطن،توان شناخت و به چشم ظاهر نتوان دید و حقیقت تو آن معنی باطن است،هر چه جز آن است همه تبع وی است و لشگر و خدمتکار وی است و ما آن را دل خواهیم نهاد و چون حدیث دل کنیم بدان که آن حقیقت آدمی را می خواهیم که گاه آن را روح گویند و گاه نفس و بدین دل نه آن گوشت پاره می خواهیم که در سینه نهاده است از جانب چپ که آن را قدری نباشد و آن ستوران را نیز باشد و مرده را باشد و آن را به چشم ظاهر بتوان دید و هر چه آن را بدین چشم بتوان دید از این عالم باشد که آن را عالم شهادت گویند.

حقیقت دل

و حقیقت دل از این عالم نیست و بدین عالم غریب آمده است و به راه گذر آمده است و آن گوشت پارۀ ظاهر،مرکب و آلت وی است و معرفت خدای تعالی و مشاهدت جمال حضرت وی و صفت وی است و تکلیف بر وی است و خطاب

1- 1) -منصور حلاج.