عرفان اسلامی جلد 10 صفحه 173

تحقیق بنگری ریا نیز از طمع خیزد و چون این دو صفت لازمۀ یکدیگرند و از هم منفک نمی شوند حضرت حقّ جلّ و علا در شأن حضرت امیر و خلوص و پاکی و بی ریایی و بی طمعی آن جناب فرمود:

[ إِنَّمٰا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللّٰهِ لاٰ نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزٰاءً وَ لاٰ شُکُوراً ] (1).

[ و می گویند:] ما شما را فقط برای خشنودی خدا اطعام می کنیم و انتظار هیچ پاداش و سپاسی را از شما نداریم.

طمع از عجب ظاهر می شود و آن را تعلّق به نفس انسانی است؛زیرا که این نه از روی احتیاج است،بلکه از راه فرط نخوت و کبر ناشی می شود چنان که فرعون لعین که از غلبۀ عجب خود را بدان کبری که داشت و در خلقت او متمکّن و مرکوز بود،خود را مستحق آن دانست که طاعت او بر همه واجب است تا چنان ترک ادبی از آن بی ادب صادر شد و از جهل نفس و غرور دنیا و نخوت مُلک،کلیم اللّه را بدین نوع تهدید کرد که:

[ قٰالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلٰهَاً غَیْرِی لَأَجْعَلَنَّکَ مِنَ الْمَسْجُونِینَ ] (2).

[ فرعون ] گفت:اگر معبودی جز من بگیری،قطعاً تو را از زندانیان [ که زیر سخت ترین شکنجه اند ] قرار خواهم داد.

و این هر سه نوع که تقریر کرده شد در اصطلاح طمع است و از جملۀ مهلکات است.