عرفان اسلامی جلد 10 صفحه 262

[ وَ الْحِلْمُ یَدُورُ عَلیٰ خَمْسَهِ أوْجُهٍ:أنْ یَکُونَ عَزیراً فَیَذِلَّ،أوْ یَکُونَ صٰادِقاً فَیُتَّهَمَ،أوْ یَدْعُوَ الیَ الْحَقِّ فَیُسْتَخَفَّ بِهِ،أوْ انْ یُؤْذیٰ بِلا جُرْمٍ،أوْ أنْ یُطالِبَ بِالْحَقِّ فَیُخٰالِفُوهُ فیهِ،فَاِنْ أتَیْتَ کُلّاً مِنْها حَقَّهُ فَقَدْ اصَبْتَ.وَ قابِلِ السَّفیهَ بِالْاِعراضِ عَنْهُ وَ تَرْکِ الْجَوابِ یَکُنِ النّاسُ انْصارَکَ لِاَنَّهُ مَنْ جٰاوَبَ السَّفیهَ فَکَأَنَّهُ قَدْ وَضَعَ الْحَطَبَ عَلَی النّارِ.قٰالَ رسولُ اللّه صلی الله علیه و آله:مَثَلُ الْمُؤْمِنِ کَمَثَلِ الْاَرْضِ مَنافِعُهُمْ مِنْهٰا وَ اذٰاهُمْ عَلَیْهٰا.]

موقعیت های حلم

اشاره

امام به حق ناطق حضرت صادق علیه السلام در دنبالۀ روایت باب حلم می فرماید:

حلم و بردباری در پنج موقعیت صورت می گیرد:در موقعی که بزرگی و عزت داشته و اکنون خوار و کوچک شده،در حالی که راست می گفته و اکنون متهم به دروغ گشته،در مرحله ای که دعوت به سوی حق می کرده اهانت شده و در وقتی که جرم و گناهی نداشته از سوی مردم آزار و اذیت دیده،در زمانی که مطالبۀ حق نموده ولی با او مخالفت شده،در این پنج مورد که نقطۀ جوشیدن غضب است جای حلم ورزیدن و نشان دادن بردباری است.

شخص حلیم در این پنج صورت با کمال حوصله و وقار بردباری ورزیده و کم ترین تزلزل و حالت ناراحتی پیدا نمی کند و بردبار بودن انسان از این موارد