عرفان اسلامی جلد 10 صفحه 272

خود رحم نکردی از خدمت آن ها سرباز زدی،شیطان تو را گیج کرده (1).

ملاحظه می شود که امیر المؤمنین علیه السلام تخلّف عاصم را از دستورهای خداوندی موجب دشمنی با خویشتن معرفی می کند،بدین مضمون آیات و روایات فراوانی وجود دارد.

از همین اصل روشن می شود که مسئلۀ توجه به خدا و عمل به اوامر او تنها و تنها به سود خود انسان هاست،چنان که تخلّف از اوامر او به ضرر خود انسان می باشد.

اگر انسان به جهت مسامحه کاری یا به جهت اشباع هوا و هوس مخالف احکام عقلی و وجدانی خود عمل کند این تخلّف نه سودی به دیگران می رساند و نه ضرری،بلکه ضرر آن به خود انسان متخلّف از قانون برمی گردد.

فیض آن حکیم بزرگ در شکایت از هوای نفس می گوید:

خویشتن را در هوا کردیم گم***جاده در راه خدا کردیم گم

از عدم ما تا به اقلیم وجود*** آمدیم و راه را کردیم گم

منزل و مقصود و راه و راه رو ***جمله را در ابتدا کردیم گم

سالک مسلوک و مسلوکٌ الیه ***جمله ما بودیم و ما کردیم گم

هر چه ما را بود زاجناس و نقود*** جمله را در راهها کردیم گم

زابتدا کردم چون آهنگ راه*** گام اول خویشتن را کردیم گم

بر در شه چون عطا جویان شدیم*** شاه را اندر عطا کردیم گم

یافتیم آخر درون خویشتن ***هر چه را در هر کجا کردیم گم