عرفان اسلامی جلد 10 صفحه 273

عبودیت نفس

اگر حالت عالی تواضع در نفس ما تجلی کند،نفس بدون تردید علاوه بر عشق به حق،بارکش عبودیت تمام وجود ما می گردد و بر این بارکشی افتخار کرده و رو به سوی رضایت دوست به حرکت خواهد آمد تا جایی که جز دوست را نشناسد و جز او را نبیند و غیر او را نخواهد و فرمان غیر او را نبرد.

ساختمان طبیعی ما به طوری است که وسیلۀ آشنایی ما با جهان طبیعی همین حواس ظاهری است که به اندازۀ محدودی به ما داده شده است.

باز برای همین وضع طبیعی است که لذایذ ما منحصر به همان مقدار است که غرایز محدود ما اجازه می دهد.

پس نتیجۀ این اصل بدیهی این است که ما تابع و پیرو حواس خویشتن می باشیم،یعنی هر چه که آن ها برای ما امکان پذیر بسازند بهره برداری خواهیم کرد،ولی آن گاه که شخصیت ما اعتلا پیدا می کند و فعالیت روحی ما وسعت و عمق خود را در می یابد حواس تابع می شود.

حواسّ تابع ما می شود یعنی چه ؟

ممکن است برای اشخاص سطحی این مطلب تا حدودی غیر قابل قبول جلوه کند ولی ما می توانیم برای اثبات این حقیقت از آشکارترین پدیده ها استفاده کنیم.

آن احتیاجی که کودک برای تماس به نمودهای زندگانی دارد می بینیم،آن احتیاج در اشخاص رشد یافته وجود ندارد؛زیرا جهان برای کودک تدریجاً مطرح می شود وانگهی شخصیت و حافظه و اندیشۀ او آن چنان رشد نیافته تا با نبودن حوادث در پیش رو،آن ها را به محاسبه درآورده و نتایج منطقی را اتخاذ نماید.

هنگامی که مغز انسانی به رشد طبیعی خویش می رسد و توانایی تجرید و انتزاع