عرفان اسلامی جلد 10 صفحه 275

داشته باشد نمی تواند او را از آن حالت منصرف کند.

به همین قیاس می توان حالت تسلیم به خدا را مجسم کرد،هنگامی که این عشق حقیقی پیدا می شود،دیگر برای انسان عاشق احساسی دربارۀ موجودیّت خود نمی ماند،او به قول عارف رومی مانند کوهی است که هزاران صدا در او می پیچد و او آن ها را منعکس می سازد ولی کوچک ترین آگاهی به این عمل ها و عکس العمل ها ندارد.

حکیم صفای اصفهانی در این زمینه چه خوش می گوید:

سلطان سریر عشق ماییم***هم پادشهیم و هم گداییم

بر خسروگاه افسر سر*** بر سالک راه خاک پاییم

بر دست سکندر ولایت*** آیینه قطب حق نماییم

ما مالک ملک و گنج فقریم*** ما صاحب افسر فناییم

دریای وجود را لآلی ***در بحر عدم نهنگ لاییم

در فلک نجات ناخدا کیست*** ما بر سر ناخدا خداییم

مابنده مصطفای مطلق*** سلطان سریر اصطفاییم

در سطور گذشته به این نکات بسیار عظیم قرآنی و عینی واقف شدید که وجود مقدس او خالق،ربّ،رزّاق،حافظ،قادر،بصیر،خبیر و سمیع است و ذات مقدسش نسبت به همۀ امور هستی از ظاهر و باطن و غیب و شهادت احاطه دارد و هیچ چیزی از دایرۀ حکومت و عنایت او بیرون نیست و وقوف و معرفت به این حقایق از طریق قرآن و انبیا و اولیا و ائمه علیهم السلام بدون تردید پدیدآورندۀ تواضع به معنای تسلیم در برابر او و اطاعت از قوانین و امر و نهی آن جناب است و در حقیقت ریشۀ تواضع حالی و عملی،یا قلبی و عینی در معرفت نسبت به آن وجود مقدس و ذات بی نهایت در بی نهایت است در این جا لازم است به آیاتی از قرآن مجید در آن زمینه ها توجه کنید.