عرفان اسلامی جلد 10 صفحه 293

تواضع در برابر حضرت حق و مردم مؤمن لازم،ولی تواضع در مقابل متکبران و جباران و آنان که در خط خدا نیستند و یا تواضع برای ثروت ثروتمندان حرام و باعث خرابی دین و نابودی شخصیت است.

راستی،خوش ترین فضا و باصفاترین صحنه،فضای تواضع و صحنۀ فروتنی در برابر عظمت حق و مردان خداست که تواضع نردبان شرف و وسیلۀ کمال و راهبر انسان به سوی خیر دنیا و آخرت است.

خاکی بودن و خاک نشین بودن،خود را به حساب نیاوردن،همنشینی با مسکینان و فقیران،تفقد از حال درویشان،همه را از خود بهتر دیدن،سر به خاک ذلت بر آستان دوست نهادن،آواره کوی یار شدن،امید به او بستن،در برابر اولیا کمال ادب را رعایت کردن،باعث ارزش انسان و علّت جذب محبت و رحمت حضرت حق است.

***

سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ:اَیُّ حَسَنَهٍ افْضَلُ عِنْدَ اللّهِ ؟

قٰالَ:حُسْنُ الْخُلْقِ وَ التَّواضُعُ وَ الصَّبْرُ عَلَی البَلِیَّهِ وَ الرِّضٰاء بِالْقَضٰاءِ.قٰالَ:أیُّ سَیِّئَهٍ اعْظَمُ عِنْدَ اللّهِ ؟ قٰالَ:سُوءُ الْخُلْقِ وَ الشُّحُّ الْمُطٰاعُ (1).

مردی از رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسید:کدام حسنه نزد خدا بهتر و برتر است ؟ فرمود:حسن خلق،فروتنی و صبر بر بلا و رضایت به حکم حق.

عرضه داشت:کدام بدی نزد خدا بزرگ تر است ؟ فرمود:بد اخلاقی و بخلی که انسان به دنبالش باشد.