عرفان اسلامی جلد 10 صفحه 58

[ لا یَصیرُ الْعَبْدُ عَبْدًا خالِصًا لِلّهِ تَعالی حَتّیٰ یَصیرَ الْمَدْحُ وَ الذَّمُّ عِنْدَهُ سَواءً،لِاَنَّ الْمَمْدوحَ عِنْدَ اللّهِ لا یَصیرُ مَذْمومًا بِذَمِّهِمْ وَ کَذٰلِکَ الْمَذْمومُ ]

حقیقت مدح و ذمّ

امام صادق علیه السلام در این فصل به مسئلۀ بسیار مهمّی اشاره دارند که آن مسئله از علایم خلوص و پاکی عبد است.

در قسمت اوّل روایت می فرمایند:

بنده نمی تواند بندۀ خدا باشد،مگر این که تعریف و مدح و تکذیب و مذمّت مردم در برابرش یکسان و مساوی باشد و حال درون او با مدح و ذم کسی تغییر نکند،چرا که انسان ممدوح حضرت حق و آن آدمی که به خاطر ایمان و عمل صالح مورد مدح خدا است به مذمّت مردم مذموم نمی شود و آن که مذموم خداست به تعریف و مدح مردم ممدوح نمی گردد.

مدح و ذم واقعی فقط در ارتباط با عالم ملکوت است،نه در رابطۀ با مردم، مردم چه خبر از حالات درون و وضع پروندۀ گذشتۀ انسان دارند،آدمی اگر ممدوح حق باشد پسندیده ورنه بدبخت و بیچاره و سیه روز است.

اگر تمام مردم عالم از انسان تعریف کنند،ولی حضرت دوست مکذّب انسان باشد.آن همه تعریف مردم به اندازۀ پوست جُوی ارزش ندارد و اگر تمام مردم