عرفان اسلامی جلد 10 صفحه 85

تمام این حالات و رفتار،درجه و پایۀ ایمانی انسان را به انحطاط و سقوط می کشاند و بین انسان و فضل و عنایت حق فاصله می اندازد.

افراد کینه توز در صورتی که قادر به مجازات طرف مجادلۀ خود باشند می توانند سه حالت را پیش بگیرند:

1-حق طرف خود را بدون کم و کاست و به طور کامل ادا نمایند که این عین عدل و عدالت خواهی است.

2-نسبت به او از طریق عفو و گذشت احسان کنند که چنین کاری تفضل است.

3-ناروا عمل کنند و به وی ظلم و ستم نمایند که چنین برنامه ای جور است.

رفتار سوم شیوۀ اراذل و اوباش و فرومایگان است،رفتار دوم راه و رسم صدیقان است و رفتار اوّل اوج پایه و درجۀ مردمان صالح و پسندیده است.

5-رشک و حسد

دیگر از آفات مضرّ مجادله،رشک و حسد است که نتیجه و بازده حقد و کینه ورزی است.

اکثراً مجادله کننده از حسد در امان نیست؛زیرا گاهی بر طرف خود غالب و گاهی در برابر او مغلوب است و گاهی سخن وی مورد تمجید و وقتی سخن طرف وی مورد ستایش است.

وقتی غلبه با او نباشد و سخنش مورد ستایش قرار نگیرد،به خود می پیچد که ای کاش من غالب می آمدم و از کلام من ستایش می شد و این آرزو و خواسته عین حسد است،چون علم و دانش از مهم ترین نعمت های الهی است،وقتی مجادله کننده آرزو کند که مزایای دانش به طرف او باشد،معنایش این است که ای کاش طرف من از این امتیازات محروم بود،پس در حقیقت سلب نعمت را از طرف