عرفان اسلامی جلد 11 صفحه 168

و غمخوارش از بیان درد او خسته شدند و در پاسخ پرسش کنندگان حال او گنگ گشتند و نزد او از خبر اندوه آوری که پنهان می نمودند با یکدیگر گفتگو کردند،یکی می گفت:حال او همین است که هست و دیگری به خوب شدن او امیدوارشان می کرد و دیگری بر مرگ او دلداریشان می داد،در حالی که پیروی از گذشتگانِ پیش از آن بیمار را به یادشان می آورد که آنان رفتند ما هم باید برویم.

پس در اثنای این که او با این حال بر بال مفارقت دنیا و دوری دوستان سوار است ناگاه اندوهی از اندوه هایش به او هجوم آورد،پس زیرکی ها و اندیشه های او سرگردان مانده از کار بیفتد و رطوبت زبانش خشک شود و چه بسیار پاسخ پرسش مهمی را دانسته ولی از بیان آن عاجز و ناتوان است و چه بسیار آواز سخنی که دل او را دردناک می کند می شنود،ولی خود را کر می نمایاند و آن آواز یا سخن از بزرگی است که او را احترام می نموده یا از خردسالی که به او مهربان بوده است.

به حقیقت مرگ را سختی هایی است که دشوارتر است از آن که همۀ آن ها بیان شود یا عقول مردم دنیا آن را درک کرده و بپذیرد (1).

فرامین پیامبران به انسان ها

انبیا از جانب حضرت حق تکالیفی را بر مردم واجب کردند که مردم بر محور آن تکالیف اجتماع کنند،تا دردها گفته شود و مشکلات بازگو گردد،آن گاه به وسیلۀ کمک همۀ دردها علاج و مشکلات حل گردد،از این قبیل تکالیف نماز جماعت و نماز جمعه و مسئلۀ با عظمت حج است و این عبادات مربوط به یک روز و دو روز و یک هفته و یک سال نیست،بلکه تا پایان عمر همگان تداوم دارد و ادایش در