عرفان اسلامی جلد 11 صفحه 98

1- 1)- مثنوی معنوی، مولوی.

نماند نیک و بد را خود مجالی*** ز رنج و راحتت نبود ملالی (1)

هوا و هوس از دیدگاه امام علی علیه السلام

حضرت علی علیه السلام در«نهج البلاغه»می فرماید:

ایُّهَا النّاسُ انَّ اخْوَفَ ما اخافُ عَلَیْکُمْ اثْنانِ:اِتِّباعُ الْهَویٰ وَ طُولُ الْاَمَلِ،فَاَمّا اتِّباعُ الْهَویٰ فَیَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ امّا طُولُ الْاَمَلِ فَیُنْسِی الْآخِرَهَ (2).

ای مردم ! شدیدترین خوف و هراسی که بر شما دارم از دو چیز است:

پیروی از هوا و درازی آرزو،اما پیروی از هوا آدمی را از برخورداری از حق جلوگیری می کند و درازی آرزو آخرت را از یاد انسان می برد.

شارح«نهج البلاغه»علّامۀ جعفری در شرح جملات بالا می گوید (3):

هوا عبارت است از امواجی که از جوشش غرایز حیوانی سرمی کشد و فضای درون را تیره و تاریک می سازد و عوامل و وسایل درک و دریافت حقیقت را فلج می کند.

این هوا با این که دارای جوهر و مبنای اصیلی جز خواستن بی محاسبه چیز دیگری نیست،می تواند همه اصالت ها و حقایق ریشه دار را از جلو چشم انسان و عقل و وجدان او دور کند،این همان«می خواهم»است که به هیچ علّت و دلیلی جز خود تکیه نمی کند و این یک سخن بی اساس است که در موقع سؤال از کسی که مطابق هوا عملی کرده است به عنوان جواب بگوید که«دلم خواست»کدام دل ؟ !

1- (1)) -نور علی شاه اصفهانی.
2- (2)) -نهج البلاغه:خطبۀ 42؛الکافی:58/8،خطبه لِأمیر المؤمنین،حدیث 21.
3- (3)) -ترجمه و تفسیر نهج البلاغه:273/9.