عرفان اسلامی جلد 12 صفحه 107

چیزی است که به توسط ولادت جسمانی حاصل گشته و اوّلین مقام از مقامات نفس و به منزلۀ هیولا می باشد که اولین مقام از مقامات جسم است و او هم مانند دیگر حیوانات جز خوردن و آشامیدن و خوابیدن چیز دیگری نمی داند،بعد از آن ترقّی نموده،دیگر صفات نفس یکی پس از دیگری در وی ظاهر می گردد،مانند شهوت و خشم و آز و خسّت و فریب و نیرنگ و نخوت و خدعه و جور و دیگر از این صفات که نتیجۀ پوشیدگی و حجاب و دوری از عوالم الهی است و او در این مقام به تمام وجود،حیوانی است که کارهای گوناگون مطابق خواسته های مختلف جوراجور درونی و اندیشه ها و مقاصد گوناگون از او صادر و ظاهر می گردد،لذا او در دریای ظلمات و تاریکی ها غرق و در دست هوس و شهوت اسیر و در بند است،گاه او را شهوت کشیده و دیگر هنگامه اهریمن او را لغزش می دهد؛زیرا او در گورستان جهل و نادانی بوده و از جهان وحدت و یگانگی در خواب غفلت و بی خبری است.

ولی اگر درخششی از انوار رحمت الهی او را فرا گیرد از خواب نادانی بیدار و از رؤیای طبیعت بیزار و به این راز پی می برد که در ورای این محسوسات جهانی دیگر و برتر از خوشی های حیوانی لذّات دیگری است.

در این هنگام است که از پرداختن به چیزهای بیهوده و مزخرف روی گردانده، برای رهایی از این اموری که در شرع از آن نهی شده به سوی پروردگار زاری و بازگشت می نماید.

اکنون آغاز به تدبّر و تفکّر در آیات الهی و شنیدن پند و مواعظ او نموده و اندیشۀ در احادیث پیغمبر صلی الله علیه و آله و عمل مطابق شریعت او می نماید و شروع به رها نمودن زواید دنیوی از جاه و مال و دیگر چیزها نموده و برای به دست آوردن کمالات اخروی ارادۀ قوی می نماید که اگر عنایت الهی شامل حالش شود گوشه گیری از