عرفان اسلامی جلد 12 صفحه 35

تا اگر اندر هر دو کون هیچ مکافات نباشد چون رضای حق یافته است بسنده باشد.

باز هرچه کند کردۀ خویش نبیند،از آن که چنان که وی حق نیست فعل وی هم حق نیست،چون بیند که من چه کردم چیزی که همی بیند غیر حق است اخلاص نیست،پس تا هر دو کون و ما فیها بنده از عمل برنگیرد عمل وی به اخلاص نگردد،اخلاص معاملت بدین صعبی است،اخلاص اعتقاد چگونه بود ؟ از این معناست که حق تعالی همۀ خلق را به اخلاص فرمود:

[ وَ مٰا أُمِرُوا إِلاّٰ لِیَعْبُدُوا اللّٰهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ ] (1).

در حالی که فرمان نیافته بودند جز آن که خدا را بپرستند،و ایمان و عبادت را برای او از هرگونه شرکی خالص کنند.

تا نقش خیال دوست با ماست***ما را همه عمر خود تماشاست

آنجا که وصال دوستان است*** و اللّه که میان خانه صحراست

وانجا که مراد دل برآید ***یک خار به از هزار خرماست(2)

اخلاص آن است که دیدار خویش از فعل برداری،یعنی چون فعل خویش دیدی خویشتن دیدی و خویشتن بین خدای بین نباشد.

موحد را توحید باید و توحید،یکی دیدن است و مؤمن را اخلاص باید و اخلاص،یگانه بودن است.

اگر خواهید تا موحد و مخلص باشید خویشتن و آنِ خویشتن مبینید،حق را مطیع باشید و آن طاعت خویش منّت حق بینید و از حق بینید که منت نهاد بر تو