عرفان اسلامی جلد 12 صفحه 89

شیطان صفت،غفلت و جهل.

رسول خدا صلی الله علیه و آله دربارۀ نور عقل که هنگام ایمان و عمل صالح تجلّی دارد و ظلمت جهل که معلول دور بودن از حق است می فرماید:

لَوْ صُوِّرَ الْعَقْلُ لَاَظْلَمَ الشَّمْسُ فی شُعاعِ نورِهِ،وَ لَوْ صُوِّرَ الْحِماقَهُ لَاَضاءَ اللَّیْلُ کَالشَّمْسِ فی مُقابَلَهِ ظَلامِهِ (1).

اگر عقل مجسم شود،آفتاب در پرتو نورش تاریک می شود و اگر حماقت و جهل مجسم گردد،شب در برابر تاریکی اش از آفتاب روشن تر است.

انسان اگر از حومۀ نفوذ دشمن دور نگردد عاقبتش به تکذیب آیات حق خواهد کشید.

دربارۀ عبد الملک مروان آورده اند که به وقت مرگ دستور داد رختخوابش را به اطاقی در بلندی ساختمان ببرند،به اطرافش نگریست و گفت:الهی ! از تمام گذشته ام ناراحتم،علاقه دارم توبه کنم ولی چون از تو خوشم نمی آید توبه نمی کنم،این سان ظالمانه سخن گفت و به قعر جهنّم افتاد.

2-باید از جاذبۀ دنیای غلط گریخت، دنیایی که انسان را از حق و حقیقت دور می کند،دنیایی که هماهنگی با حلال و حرام حق ندارد و مورث فساد اخلاق است و جز عُجب و غرور و ریا و کبر و منیّت محصولی ندارد.

3-باید از حلقۀ آفات گریخت، آفاتی چون:امن از مکر اللّه،حب شهوت بیجا،حب ریاست،حبّ مال،حبّ جاه که هر کدام کُشنده روح و قاتل قلب است که هرگاه محبّت به اشیا و عناصر هماهنگ با برنامه های الهی نباشد،انسان را به انواع معاصی و گناهان دچار می کند و درهای رحمت حق را به روی انسان می بندد.