چه کسانی نمی فهمند؟!: گویا و رسا در نقد عرفان التقاطی و تفکرات یونانی صفحه 226

را با وجدان بیدار و عقل سلیم خویش اثبات نمود و تابع بی چون و چرای وحی الهی گشت و احکام دین را موبه مو اجرا نمود، قلب وی قابلیت کسب عالی ترین معارف ناب توحیدی را پیدا می کند و خداوند هر مقدار که مشیتش اقتضا کند، معرفت خود را به آن قلب مستعد عنایت می فرماید.

عدم توجه عرفا و متصوفه و فلاسفه به این مهم، آنان را در وادی تشبیه خداوند به مخلوقات خویش کشانده است.

در مشرب فلاسفه، خدا را می خواهند با مفاهیم بشناسند. اما آن خدایی که برخاسته از مفاهیم ذهنی فلاسفه است مخلوق ذهن آنان است نه خدای واقع، و عرفا هم می خواهند با ریاضت و کشف و شهود نه تنها درباره ذات خدا معرفت کسب کنند، بلکه می خواهند در منتهای سیر و سلوکشان به خدا بپیوندند و چون قطره ای در دریای ذات الهی مستهلک و فانی شوند. طبق تعالیم انبیای الهی به ویژه خاندان عصمت و طهارت عَلَیهِمُ السَّلام هیچ گونه سنخیتی بین خدا و مخلوقات وی نیست و خداوند متعال غیر مخلوقاتش است و آنچه عرفا و متصوفه در باب فنای در ذات الهی می گویند پنداری بیش نیست.

با توجه به مباحث پیشین می گوییم:

توحیدی که در عرفان اصطلاحی(1) و تصوف مطرح است مغایرت کامل با تعالیم انبیای الهی دارد، زیرا مبنای تعالیم انبیای الهی دعوت به خدای واحد است که غیر از مخلوقات خویش است. اما صوفیه