دفتر عقل و قلب صفحه 100

1- 1 . «نهج البلاغه» حکمت 68 .

2- 2 . «اصول کافی».

3- 3 . «هزار و یک نکته» نکته 26، ج 1، ص 60 .

4- 4 . «مجموعه مقالات» آیه الله حسن زاده، ص 97.

5- 5 . «کلمات مکنونه» فیض کاشانی، ص 125.

6- 6 . «یازده رساله» ص 141.

7- 7 . «آداب الصلاه» امام خمینی، ص 325.

8- 8 . «یازده رساله» ص 145.

محفوظ است و هم امّ الکتاب، زیرا انسان کامل نمونه عالم کبیر است که از جهت روح و عقل خود کتاب عقلی به شمار می رود، و از جهت قلب و نفس خود که همان نفس ناطقه اوست کتاب لوح محفوظ می باشد و از جهت نفس حیوانی و قوه خیالی اش کتاب محو و اثبات است.(1)

نقش انسان کامل در نظام هستی

چون انسان کامل نیاز به عالم ندارد ولی عالم محتاج اوست پس انسان کامل عالم کبیر است و جهان عالم صغیر. و این انسان کامل چون سبب ایجاد و بقای عالم است زیرا برزخ بین حق و خلق است و اگر او _ که واسطه است _ نباشد فیض وجود از این عالم قطع می گردد، پس انسان کامل چون ستون خیمه عالم است که بدون او عالم ثبات و بقاء نخواهد داشت.

الف. انسان کامل و مقام مشیه الهی

«انسان کامل دارای مقام مشیه الله است، و اصلاً مقام او مقام مشیه الله و او محل مشیه الله است، و آیه کریمه «یخلق ما یشاء و یختار»(2) و دیگر آیات مشابه آن که در رابطه با مشیت آمده همه بر او صادق است».(3) انسان کامل چون صادر نخستین و نور اقرب و مخلوق اول است بین او و خدای متعال واسطه ای وجود ندارد و لذا او معلول حق متعال است ولی نسبت به کلّ ما سوی الله جنبه علیّت و تقدم و شرافت ذاتی دارد، آن گونه که در حدیث آمده است: «نحن صنائع ربنا و الناس بعد صنائع لنا»(4) و در روایت دیگری آمده است که خداوند همه چیز را به وسیله مشیت آفریده است ولی مشیت را به نفس ذات آن آفریده و بدون واسطه است.(5)