دفتر عقل و قلب صفحه 101

1- 1 . «اسفار» ج 6، ص 296.

2- 2 . سوره قصص، آیه 68 .

3- 3 . «انسان کامل از دیدگاه نهج البلاغه» ص.

4- 4 . «نهج البلاغه» نامه 28.

5- 5 . «اصول کافی» ج 1، ص 10.

امام خمینی مشیت الهی را متّحد با حقیقت محمدی صلی الله علیه و آله و علوی علیه السلام و آن را همان بسم الله الرحمن الرحیم می داند. بنابراین انسان کامل فوق همه ممکنات است.

ب. تلازم شناخت خداوند با شناخت انسان کامل

عرفای اسلامی یعنی کمال جلاء و استجلاء. با توجه به آنکه طبق حدیث معروف کنز مخفی، هدف از خلقت شناخت خداوند در آینه های مختلف بوده است. هر آینه ای آنگونه که آن آینه است خداوند را نشان می دهد نه آنگونه که خداوند است. اما مظهری که مظهر اَتَم است و آینه تمام نمای خداوند، انسان کامل است و او آنگونه که خداوند است خدا را بیان می کند نه آنگونه که آن مظهر است «سبحان الله عما یصنون الاّ عباد الله المخلصین».(1) پس شناخت خداوند شناخت انسان کامل است و شناخت انسان کامل شناخت خدا است، و آنچه که او در وصف خداوند بگوید وصف خداوند خواهد بود. وقتی ملائکه با مسأله خلقت انسان مواجه شدند و «یفسد فیها و یسفک الدماء»(2) را مطرح کردند با افساد به قوه شهویه انسان اشاره کردند و با سفک دماء به قوه غضبیه او توجّه کردند اما به قوه ناطقه انسان که جنبه الهی و ملکوتی او بود که همان «تعلیم اسماء» است توجه نداشتند در حالی که از این جنبه است که شناخت اسماء چون شناخت آیات الهی است شناخت مسمی و ذو الایه خواهد بود.

ج. انسان کامل و مسأله خلافت الهی

فراوان در نوشته های مذهبی این جمله آمده است که «انسان اشرف موجودات است» و «انسان خلیفه الله است» در حالی که با دقت در آیات شریفه قرآن روشن می شود که انسان شرافت و برتری نسبت به کلّ موجودات ندارد. و آیه شریفه قرآن فرموده انسان را بر بسیاری از موجودات برتری دادیم،(3) نه بر کل موجودات. بلکه اگر گفته شود انسان کامل اشرف موجودات است ممکن الوجود است یا اشراف موجودات ما سوی الله است صحیح خواهد بود. همچنانکه در معنی آیه شریفه «انی