دفتر عقل و قلب صفحه 154

نیم نگاهی به استادان و آثار عرفانی امام خمینی رحمه الله

مقدمه

عرفان به نظری و عملی تقسیم شده و هرکدام تعریفی خاص دارد. برای عرفان نظری تعریف های مختلفی بیان شده و به تفاوت های عرفان با اخلاق و سیر و سلوک توجه خاصی شده است. امام خمینی رحمه الله معتقد است که:

عرفان عبارت است از معرفت خدا و شؤون ذاتی و تجلیات اسمائی و افعالی او در حضرت علمیه و عینیه به مشاهده حضوری، و نیز علم حضوری داشتن به کیفیت مناکحات و مراودات و نتایج الهی در حضرات اسمائی و اعیانی.(1)

به بیانی کوتاه تر می توان گفت: عرفان نزد امام خمینی رحمه الله عبارت است از: «علم به کمال جلاء و کمال استجلاء» و کمال جلاء یعنی ظهور حق در مرآه اتَم، و کمال استجلاء یعنی شهود حق خود را در آن مرآه. و در جای دیگر کمال استجلاء را این گونه معنا کرده است: «شهود حق، نفس خود را به اسم جامعش در مرآه اتَم _ که همان انسان کامل باشد _ را کمال استجلاء گویند.»(2)

آنچه گذشت تعریف عرفان نزد امام بود. امّا ابن سینا معتقد است کسی که دائما فکرش متوجه قدس حبروت باشد «عارف» نامیده می شود، ولی حضرت امام معتقد است که: «عارف کسی است که قلب خود را هیولا و پذیرای هر صورتی که محبوب بر او وارد سازد، قرار دهد و هیچ فعلیت و صورتی جز آن را طلب ننماید.»(3)