دفتر عقل و قلب صفحه 155

1- 1 . «تعلیقات علی شرح فصوص الحکم» ص 67 .

2- 2 . همان، ص 71.

3- 3 . «سر الصلاه» ص 21.

مشایخ عرفانی حضرت امام خمینی رحمه الله

آقامیرزا هاشم اشکوری لاهیجی مازندرانی (متوفای 1332) که حضرت امام از او به «استاد مشایخنا العارف الجلیل المیرزا هاشم» تعبیر می کند،(1) شاگرد آقا محمّدرضا قمشه ای بوده است. وی در عرفان نظری شاگردان زیادی تربیت نمود؛ همچون میرزا مهدی و میرزا احمد آشتیانی، فاضل تونی، سید ابوالحسن رفیعی قزوینی، سید حسین بادکوبه ای، میرزا محمدعلی شاه آبادی و... رضوان الله علیهم.

عارف کامل میرزا محمّدعلی شاه آبادی (متوفی 1292 ش) تأثیر بسیار زیادی بر شخصیت عرفانی حضرت امام داشته است. امام خمینی رحمه الله فرزند روحانی و عرفانی مرحوم شاه آبادی است و ابعاد مختلف عرفانی، سیاسی، اجتماعی روح او مرهون ارتباط با آیه اللّه شاه آبادی و اثرپذیری از اوست. مرحوم شاه آبادی عرفان را با سیاست عجین کرده و سر درس از رضا خان به «چار وادار» تعبیر می نموده است.

ضمنا به شخصیت آیه اللّه شیخ محمّدرضای اصفهانی صاحب «وقایه الاذهان» نیز باید اشاره نمود، که امام خمینی رحمه الله مدتی زانوی ادب شاگردی در برابر او به زمین زده است.

حضرت امام در مبحث غنای «مکاسب محرمه» خود از او به عظمت یاد می کند. مرحوم اصفهانی در عین تبحّر در فقه و اصول، به مباحث و مشکلات علمی عصر خود کاملاً وافق بود و به همین جهت کتابی به عنوان «نقد فلسفه داروین» نوشت.

یک نکته بسیار مهم در مسائل فلسفی و عرفانی آن است که بعضی از افراد بر اثر افراط و تفریط، دچار بدآموزی شده و با خواندن یک کتاب فلسفی یا عرفانی به انزوا روی آورده و خود را از جامعه و سرنوشت مسلمانان کنار می کشند. اما حضرت امام خمینی رحمه الله در عین آن که در عرفان ید بیضا نشان می داد، در متن جامعه بود و بین عرفان و فلسفه و مسایل سیاسی و حکومتی پیوند برقرار کرده بود. وی در زمان رهبری خود در عین توجه به مباحث دقیق عرفانی و عمل به آن ها توجه کامل به مسائل روز داشت